ನಾವು ಬುದ್ಧಿವಂತರಾಗಿದ್ದರೂ ಯಾಕೆ ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ?

ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಬೇಕು.
ನೀವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಅನುಭವ ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ, ಅನೇಕ ಏರುಪೇರುಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೀರಿ, ಸಾಕಷ್ಟು ಜ್ಞಾನವೂ ಹೊಂದಿದ್ದೀರಿ. ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಂತರ “ನಾನು ಯಾಕೆ ಇಷ್ಟು ಮೂರ್ಖತನ ಮಾಡಿದೆ?” ಎಂಬ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪ ನಿಮಗೆ ಆಗಿದೆಯೇ?

ಅಂತಹ ಅನುಭವ ಬಹುತೇಕ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇದು ಯಾಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಗೊತ್ತಾ?

ನಾವು ತಿಳಿಯದೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳು ಕೆಲವು ಮಾನಸಿಕ ಶಾರ್ಟ್‌ಕಟ್‌ಗಳನ್ನು (Mental shortcuts) ಬಳಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶಾರ್ಟ್‌ಕಟ್‌ಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅನೇಕ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಶಾರ್ಟ್‌ಕಟ್‌ಗಳು ತಪ್ಪು ನಿರ್ಧಾರಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಇದನ್ನೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಲೇಖಕ ರಾಲ್ಫ್ ಡೊಬೆಲಿ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪುಸ್ತಕ “The Art of Thinking Clearly” ಯಲ್ಲಿ Thinking Errors ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಮ್ಮ ಜೀವನವನ್ನು ಬದಲಿಸಬಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖ 10 ಯೋಚನಾ ತಪ್ಪುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳೋಣ.

1. ಸನ್ ಕಾಸ್ಟ್ ಫ್ಯಾಲಸಿ (Sunk Cost Fallacy)

ಇದು ಮಾನವರು ಮಾಡುವ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ.

ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಾವು ಒಂದು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹಣ ಅಥವಾ ಸಮಯ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಅದು ತಪ್ಪಾಗಿದೆ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದರೂ ಕೂಡ ಅದನ್ನು ಬಿಡಲು ಇಷ್ಟಪಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ವಿಮಾನದ ಉದಾಹರಣೆ

1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಬ್ರಿಟನ್ ಮತ್ತು ಫ್ರಾನ್ಸ್ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಸೇರಿ ಕಾಂಕಾರ್ಡ್ ಸೂಪರ್‌ಸೋನಿಕ್ ವಿಮಾನ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದವು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯ ವೆಚ್ಚ ಕೇವಲ 70 ಮಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ಸ್ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿತ್ತು.

ಆದರೆ ಯೋಜನೆ ಮುಂದುವರಿದಂತೆ ವೆಚ್ಚವು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗಿ 1.3 ಬಿಲಿಯನ್ ಪೌಂಡ್ಸ್ ಆಗಿತು.

ತಜ್ಞರು ಇದು ಲಾಭದಾಯಕ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಎಚ್ಚರಿಸಿದರೂ ಸರ್ಕಾರಗಳು “ಇಷ್ಟು ಹಣ ಹಾಕಿದ್ದೇವೆ, ಈಗ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರೆ ನಷ್ಟ” ಎಂದು ಮುಂದುವರೆಸಿದವು.

ಕೊನೆಗೆ 27 ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಈ ಯೋಜನೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು.

ಪಾಠ

ಹೋಗಿರುವ ಹಣ ಮರಳಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.
ನಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ನಿರ್ಧಾರವು ಭವಿಷ್ಯದ ಲಾಭದ ಮೇಲೆ ಇರಬೇಕು.

2. ಸೋಷಿಯಲ್ ಪ್ರೂಫ್ (Social Proof)

ಮಾನವರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇತರರು ಏನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಿಟಿ ಜೆನೋವೀಸ್ ಪ್ರಕರಣ

1964ರಲ್ಲಿ ನ್ಯೂಯಾರ್ಕ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಹಿಳೆ ಮೇಲೆ ಹಲ್ಲೆ ನಡೆಯಿತು.

ಅದನ್ನು ಸುಮಾರು 38 ಜನರು ಕಿಟಕಿಯಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಆದರೆ ಯಾರೂ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಮುಂದೆ ಬರಲಿಲ್ಲ.

ಯಾಕೆ?

ಎಲ್ಲರೂ “ಇತರರು ಏನೂ ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಅಂದರೆ ಇದು ಗಂಭೀರ ವಿಷಯ ಇರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ” ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಇದನ್ನೇ Bystander Effect ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

3. ಕನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಬಯಾಸ್ (Confirmation Bias)

ನಾವು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಒಪ್ಪುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಕನ್ಫರ್ಮೇಷನ್ ಬಯಾಸ್ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಇರಾಕ್ ಯುದ್ಧ

2003ರಲ್ಲಿ ಅಮೆರಿಕ ಸರ್ಕಾರ ಇರಾಕ್ ದೇಶದ ಬಳಿ ವಿನಾಶಕಾರಿ ಆಯುಧಗಳಿವೆ ಎಂದು ನಂಬಿತು.

ಆದರೆ ನಂತರ ಯುದ್ಧ ಮುಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅಂತಹ ಆಯುಧಗಳು ಸಿಗಲಿಲ್ಲ.

ಯಾಕೆ?

ಸರ್ಕಾರ ಕೇವಲ ತನ್ನ ನಂಬಿಕೆಗೆ ಹೊಂದುವ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಗಮನಿಸಿತು.

4. ಸರ್ವೈವರ್ಶಿಪ್ ಬಯಾಸ್ (Survivorship Bias)

ನಾವು ಯಶಸ್ವಿಯಾದವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಸೋತವರ ಕಥೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಎರಡನೇ ಮಹಾಯುದ್ಧದ ವಿಮಾನ ಉದಾಹರಣೆ

ಯುದ್ಧದಿಂದ ವಾಪಸ್ ಬಂದ ವಿಮಾನಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಡು ಬಿದ್ದ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ ಇಂಜಿನಿಯರ್‌ಗಳು ಅದೇ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಗಣಿತಜ್ಞ ಅಬ್ರಹಾಂ ವಾಲ್ಡ್ ಹೇಳಿದರು:

“ವಾಪಸ್ ಬಂದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಡಿ. ವಾಪಸ್ ಬರದ ವಿಮಾನಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸಿ.”

ಈ ಸಲಹೆಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಜೀವಗಳು ಉಳಿದವು.

5. ಆಂಕರಿಂಗ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ (Anchoring Effect)

ನಾವು ಮೊದಲು ಕೇಳುವ ಸಂಖ್ಯೆ ನಮ್ಮ ಮೆದುಳಿಗೆ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಂದು ವಸ್ತುವಿನ ಬೆಲೆ ಮೊದಲು ₹10,000 ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ನಂತರ ₹5,000 ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಗ ಅದು ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಅನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮಾರ್ಕೆಟಿಂಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ತುಂಬಾ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

6. ಅವೈಲಬಿಲಿಟಿ ಬಯಾಸ್ (Availability Bias)

ನಮಗೆ ಸುಲಭವಾಗಿ ನೆನಪಾಗುವ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ಸಾಧ್ಯತೆ ಇರುವಂತೆ ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ.

9/11 ದಾಳಿ

ಅಮೆರಿಕದಲ್ಲಿ 9/11 ದಾಳಿಯ ನಂತರ ಜನರು ವಿಮಾನ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಭಯಪಟ್ಟರು.

ಅವರು ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದರು.

ಆದರೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಪ್ರಕಾರ ಆ ವರ್ಷ ರಸ್ತೆ ಅಪಘಾತಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುವರಿ 1500 ಜನರು ಸಾವನ್ನಪ್ಪಿದರು.

7. ಔಟ್‌ಕಮ್ ಬಯಾಸ್ (Outcome Bias)

ಒಂದು ನಿರ್ಧಾರ ಸರಿಯೇ ತಪ್ಪೇ ಎಂಬುದನ್ನು ಫಲಿತಾಂಶದ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರ ಅಳೆಯುವುದು.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ:

ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಕಾನೂನುಬಾಹಿರ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಸಿಕ್ಕದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

8. ಎಂಡೋಮೆಂಟ್ ಎಫೆಕ್ಟ್ (Endowment Effect)

ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನಾವು ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ.

ಒಂದು ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಜನರು ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಕಪ್ ಅನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಲು ಬಯಸಿದರು.
ಆದರೆ ಅದೇ ಕಪ್ ಖರೀದಿಸಲು ಬಂದಾಗ ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆ ನೀಡಿದರು.

9. ಫೋರ್ಕಾಸ್ಟ್ ಬಯಾಸ್ (Forecast Bias)

ನಾವು ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ನಿಖರವಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದು ಎಂದು ನಂಬುವುದು.

ಒಂದು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ತಜ್ಞರು ಕೂಡ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು 33% ಮಾತ್ರ ಸರಿಯಾಗಿ ಊಹಿಸಬಹುದು.

ಹಾಗಾಗಿ ಯಾರಾದರೂ ಭವಿಷ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಅಂಧವಾಗಿ ನಂಬಬೇಡಿ.

10. ಆಕ್ಷನ್ ಬಯಾಸ್ (Action Bias)

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಏನೂ ಮಾಡದೇ ಇರುವುದು ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಆದರೆ ನಾವು ಯಾವಾಗಲೂ ಏನಾದರೂ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತೇವೆ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫುಟ್ಬಾಲ್ ಪೆನಾಲ್ಟಿ ಕಿಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಗೋಲ್ ಕೀಪರ್ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿಂತರೆ ಬಾಲ್ ತಡೆಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚು ಇರುತ್ತದೆ.

ಆದರೂ ಬಹುತೇಕ ಗೋಲ್ ಕೀಪರ್‌ಗಳು ಎಡಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಬಲಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯುತ್ತಾರೆ.

ಸಮಾರೋಪ

ಮಾನವರ ಮೆದುಳು ಅತ್ಯಂತ ಅದ್ಭುತವಾದ ಅಂಗವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮಗೆ ತಪ್ಪು ದಾರಿಯಲ್ಲೂ ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಈ 10 ಯೋಚನಾ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ:

• ಉತ್ತಮ ನಿರ್ಧಾರಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು

• ಹಣಕಾಸಿನ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು

• ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ಸು ಸಾಧಿಸಬಹುದು

ಯಾಕೆಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ಯೋಚನೆ = ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ಧಾರ = ಉತ್ತಮ ಜೀವನ.